De Vreedsel Sint-Paulus Lanklaar

Sint-Pauluskerk

- met kerkfunctie

Parochie Sint-Paulus - Lanklaar

‘Het bezichtigen waard is de nieuwe kerk van 1958, toegewijd aan Sint-Paulus. De opvatting is modern en sober, de aankleding verzorgd.
Opvallend zijn de vele mooie keramieken beelden en de eveneens keramieken wijwatervaten.
Een overblijfsel van de oude kerk is de met vier koppen versierde oude romaanse doopvont.’

Uit de brochure DE MAASKANT, Provinciaal Verbond voor Toerisme Limburg, 1967

Bouwgeschiedenis

- WE BOUWEN GODS HUIS EN ONS HUIS -

De eerste plannen

Reeds in 1910 erkende het toenmalige gemeentebestuur van Lanklaar dat de parochiekerk aan de Dorpsstraat te klein was geworden. De aanleg van de nieuwe wijken Bresil, Slakken, Oude Baan en Geverslaan zorgde immers voor een aanzienlijke bevolkingsgroei.

In datzelfde jaar tekende architect Gessler de plannen voor een nieuwe kerk op het kruispunt van de Rijksweg en de Dorpsstraat. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werden deze bouwplannen echter nooit gerealiseerd.

Sint-Paulus Lanklaar Plannen Gessler

Pastoor Bierkens - opdracht nieuwe kerk

De Vreedsel Sint-Paulus Lanklaar Bierkens

Op 13 maart 1950 verwelkomde Lanklaar een nieuwe pastoor: Jan Bierkens. Deze dynamische herder ging meteen voortvarend aan de slag.

In augustus 1950 besloten zowel de gemeenteraad als de leden van de kerkfabriek, samen met enkele door de kerkfabriek aangestelde personen, unaniem tot de bouw van een nieuwe kerk.

Een lange weg te gaan: 1950-1959

En toen begon de “spaarmolen” te draaien: collecten, giften, bedelbrieven, spaaracties, … De gemeenteraad verklaarde zich in principe bereid tussen te komen voor een bedrag van 2 miljoen frank. Op 13 oktober keurden de heren van Stedenbouw en de Commissie voor Monumenten het terrein unaniem goed.

In 1951 werden de plannen getekend en meerdere keren aangepast. Op Paasdag trok pastoor Bierkens, samen met een grote menigte – voornamelijk mannen – naar het nieuwe kerkplein om er een houten kruis te planten.

Op 22 februari 1952 legden pastoor Bierkens, deken Nulens en architect Daniels de plannen voor aan monseigneur Van Zuylen, die besliste dat de kerk kleiner moest worden. Op 10 juli 1952 keurde de Commissie voor Monumenten Limburg de plannen goed en vroeg zij tevens naar de doopnaam van de nieuwe kerk. Net als de oude kerk zou de nieuwe parochiekerk worden toegewijd aan de bekering van Sint-Paulus.

Toch volgden opnieuw vertragingen door bijkomende inlichtingen, aanpassingen aan de plannen en budgettaire problemen.

In juli 1956 gaf de Minister van Justitie de kerkfabriek toestemming om over te gaan tot een openbare aanbesteding. De inschrijvingen voor de bouw van de kerk werden op 25 september geopend op het provinciebestuur, in aanwezigheid van architect Daniels, burgemeester Houben, schepen Dirckx, Leo Vanholzaets, Frans Peeters en pastoor Bierkens. Op 7 oktober werd het werk toegewezen aan aannemer Vandereyt uit Zonhoven voor een bedrag van 7.836.874,60 frank, later gecorrigeerd tot 7.836.974,60 frank.

Intussen bleek het dossier “Nieuwe Kerk” in Brussel onvindbaar. Er werd een nieuw dossier ingediend en op 22 maart 1957 kwam dan het bevrijdende bericht dat het dossier door het ministerie was goedgekeurd. De werken konden starten op 1 juni.

Er diende echter nog gezorgd te worden voor de nodige financiële middelen. Het ging om 3 miljoen frank, waarvoor de gemeente zich in 1954 principieel akkoord had verklaard. Navraag bij het Gemeentekrediet leerde echter dat er geen middelen beschikbaar waren. Uiteindelijk stond de ‘Mijn’ de gemeente een lening van 3 miljoen frank toe, terug te betalen over tien jaar aan een rentevoet van 5,25 %, met de clausule dat er in die periode geen opcentiemen mochten worden geheven. Dit betekende een jaarlijkse aflossing van 457.000 frank en het verlies van inkomsten uit opcentiemen, onder meer afkomstig van de elektriciteitscentrale van de koolmijn op Lanklaars grondgebied.

Op 15 juli stuurde de kerkfabriek een bericht aan de aannemer met het verzoek de werken te starten op 20 augustus. Daarnaast besliste de kerkfabriek om op 15 augustus symbolisch de eerste ‘schup’ in de grond te steken.

De Vreedsel Sint-Paulus Lanklaar Planten van het kruis
De Vreedsel Sint-Paulus Lanklaar eerste spadesteek
De Vreedsel Sint-Paulus Lanklaar Loting 'schup'

Bouw - Eerste steenlegging

Bij het aanleggen van de funderingen stootte men op drijfzand. Op 95 brede pijlers, elk met een diameter van twee meter, werd een vloer in gewapend beton gegoten. Daarop verrees een sobere neogotische kerk, gebouwd naar de plannen van architect Daniëls uit Maaseik.

De strenge winter van februari en maart zorgde voor een aanzienlijke vertraging van de werkzaamheden.

De symbolische eerste steenlegging door monseigneur Malmendier op zondag 18 mei 1958 zou in de annalen van Lanklaar voor altijd “met gouden letters geboekt blijven”, zo blokletterde Het Belang van Limburg. Tijdens de plechtige hoogmis, opgedragen door pastoor Bierkens en bijgestaan door kruisheer Schoofs en kapelaan Venken, waren alle verenigingen met hun vaandels vertegenwoordigd. Het zangkoor Sint-Paulus, onder leiding van Pierre Medaer, verzorgde de muzikale omlijsting. In het gelegenheidssermoen belichtte kruisheer Hoeven het verdienstelijke werk van pastoor Bierkens en kapelaan Venken.

Om 15 uur vertrok een stoet vanuit de Broekhofstraat, via de Oude Baan, naar de kerk in opbouw.

Pol Medaer en Maurice Cardinaels trokken het wagentje met de eerste steen, gevolgd door de plechtige communicanten. Van links naar rechts: Jeannine Opdekamp, Virginie Vissers, Mariette Meyers en Marie-Jeanne Hendrickx. Midden achter het wagentje bevonden zich, links enigszins verborgen, Mia Engelen, daarnaast Mia Verstegen en Hubert Opdelocht. Achteraan herkenden we Marcel Lambrichts en de zusters Tilla en Lea Opdekamp; achter Lea liep Rika Hoeven.

Na de schutterij Sint-Paulus met haar tamboers in prachtig uniform volgden de Chirojongens en -meisjes, de schoolkinderen, de voetbalclub Lanklaar V.V., de leden van de burgerlijke bescherming en de Koninklijke Fanfare De Vlaamsche Jongens.

De eerste communicanten droegen een kist met 500 verkochte medailles, terwijl de plechtige communicanten het versierde wagentje met de steen voorttrokken. De geestelijke en de gemeentelijke overheid sloten de stoet af. Aan de versierde kerk in opbouw bewezen de mijnwerkers-brancardiers, die de zieken van Lanklaar begeleidden, de eer.

Monseigneur Malmendier zegende en plaatste de eerste steen. Hij zegende tevens de medailles, die onder het hoofdaltaar werden ingemetseld. Na de zegen met het Allerheiligste trok de stoet langs de nieuwe weg (de huidige Nieuwstraat) naar de speeltuin, waar de harmonie van het Heilig-Hartinstituut van Mechelen-aan-de-Maas een prachtig concert verzorgde.

Sint-Paulus eerste steenlegging
De Vreedsel Sint-Paulus Lanklaar bouw van de kerk
Sint-Paulus Lanklaar eerste steenlegging

Weer geldproblemen

In januari 1958 richtte de kerkfabriek een brief aan de gemeenteraad met het verzoek borg te staan voor een lening van 2 miljoen frank, bestemd voor de afwerking van de kerk.

De gemeenteraad verwierp dit voorstel, meerderheid tegen minderheid, waardoor de kerkfabriek geen lening kon aangaan bij het Gemeentekrediet. Volgens pastoor Bierkens kon dit ernstige gevolgen hebben. Kerkfabriek en parochianen zetten daarop samen hun schouders onder de zoektocht naar financiële middelen.

De kerkfabriek besliste gronden te verkopen in de Kruisstraat, de Arnold Sauwenlaan, de Koppelstraat en de Bellik. Daarnaast brachten tal van andere initiatieven geld in het laatje. Offerkaarsen en theelepeltjes vonden vlot hun weg naar kopers. De Sint-Barbaragilde verkocht medailles in heel Limburg. Ook de opbrengsten van Vlaamse kermissen, tentoonstellingen van huisvlijt, tombola’s en toneelopvoeringen waren meer dan welkom.

Al deze acties kenden succes dankzij de inzet van vele Lanklaarse verenigingen en parochianen. Pastoor Bierkens predikte heinde en ver ten bate van zijn kerk. Daarnaast werden siertegeltjes verkocht, ontworpen door René Simons, met de opschrift: “Om uw gave Gods, Gods zegen over uw huis.”

De Vreedsel Sint-Pauluskerk Lanklaar siertegeltje

1959 - groot jaar voor de parochie

Dit zou een bijzonder jaar worden voor de parochie: van 1 tot 22 maart vond de Heilige Missie plaats en op 12 augustus stond de wijding van de nieuwe kerk gepland. “Moge Onze-Lieve-Heer ons blijven sterken om dit jaar goed te voleinden”, aldus pastoor Bierkens.

Ondertussen bleef pastoor Bierkens kampen met financiële moeilijkheden. De 2 miljoen frank waarvoor het gemeentebestuur borg zou moeten staan ten voordele van de kerkfabriek, bleken onverkrijgbaar. Na een onderhoud met de heer Gruyters van de provincie kregen de pastoor en het gemeentebestuur echter de belofte dat alles in orde zou komen.

En op 22 januari was het zover: het gemeentebestuur kreeg 3 miljoen frank van het Gemeentekrediet om de lening bij de ‘Mijn’ af te lossen. Daarna zou het mogelijk zijn nog een lening van 2 miljoen frank aan te gaan, waarvan het gemeentebestuur de kosten op zich wilde nemen. Op 11 februari trok de gemeente dit engagement echter opnieuw in: het zou 1 miljoen worden, of niets.

Pastoor Bierkens liet het daar niet bij. In zijn Pro Memoria schreef hij:

“Ik zal me niet laten doen. Ik heb onmiddellijk een officiële aanvraag tot borgstelling voor 2 miljoen frank bij de gemeente ingediend. Zij zullen uitspraak moeten doen. Stemmen zij ja, dan kan het werk zijn normaal verloop hebben; indien neen, dan kunnen zij het werk stilleggen.

De kerkfabriek kan instaan voor de intrest en aflossing van 1 miljoen frank over 20 jaar. Voor het andere miljoen staat de gemeente in en blijft zij dus borg voor de volledige 2 miljoen. Het schepencollege is akkoord, op voorwaarde dat hiermee een einde komt aan het bedelen in de gemeente.

Dit zal ik hen schriftelijk bezorgen vóór de vergadering van de gemeenteraad op vrijdag 27 februari, waar zal worden gestemd. Als dit alles lukt, kunnen we de kerk volledig afbouwen.”

De nieuwe gemeenteraad keurde uiteindelijk een buitengewone toelage van 2 miljoen frank goed. Daarmee was alles in gereedheid en kon de kerk, zo God het wilde, worden afgewerkt.

Op Palmzondag trokken de parochianen in stoet via de Dorpsstraat en de Oude Baan naar de nieuwe kerk. Klokkengelui heette iedereen welkom. Om 16 uur droeg pastoor Bierkens, bijgestaan door kapelaan Venken, een gemeenschapsmis op met het aangezicht naar het volk toe. Na de eucharistieviering plaatsten twee werklieden de gouden haan op het torenkruis.

De Vreedsel Sint-Pauluskerk Lanklaar torenkruis en haan

Om de mensen voor te bereiden op de intocht in de nieuwe kerk predikten de redemptoristen een Heilige Missie, die besloten werd met de zegening en plaatsing van het kruis (5m lengte en 300kg) op de toren van de nieuwe kerk.

Nu nog de binnenafwerking ...

Daarna volgde de binnenafwerking, een werk van zo’n omvang dat het nauwelijks op te sommen is. Het betrof onder meer plak- en voegwerk, het plaatsen van vloerstenen in het koor en in de kerk, het afschuren van de kerkstoelen door de Chirojongens en het vernissen ervan door Theo Leenders, het plaatsen van de altaarsteen (2.600 kg), beelden en een elektrisch orgel, de verhuis van het kruisbeeld en het doopvont van de oude naar de nieuwe kerk, en de afwerking van de communiebanken en ambo’s door Maantje Aengeveld.

Daarnaast leverde Hubert Leenders de kinderbanken en de sacristiekast, verzorgde Martin Raeven de licht- en geluidsinstallatie en plaatsten de gebroeders Fabry de biechtstoelen. Ook werden de oude kruisweg (1904) en de koorstoelen opgefrist en werd het ijzeren smeedwerk geschilderd door Theo Leenders. Tal van andere parochianen staken eveneens de handen uit de mouwen, al zijn hun namen helaas niet gekend.

Meester Brouns, leraar aan de school Sint-Jansberg te Maaseik, vervaardigde de bronzen kandelaars, het triomfkruis en de godslamp.
Pater Geroen de Bruycker, minderbroeder te Vaalbeek, schilderde het Sint-Paulusfresco boven de hoofdingang.
Kunstschilder Pierre Brouns uit Maaseik polychromeerde het 17de-eeuwse Sint-Paulusbeeld en het grote antieke kruisbeeld (vermoedelijk eveneens uit de 17de eeuw).
Mevrouw Hoeven-Werkckx naaide en borduurde de kleding voor het staakbeeldje van Onze-Lieve-Vrouw.
Kunstsmid Willy Ceyssens uit Neerpelt vervaardigde het tabernakel.
De firma Horacantus uit Lokeren verhuisde de twee kerkklokken van de oude naar de nieuwe kerk.

De eindstreep was in zicht!

De Vreedsel Sint-Pauluskerk Lanklaar gelovigen