De Zavelknuipers Een kleine geschiedenis GHK De Vreedsel Lanklaar Tekening René Simons

Lanker

De Zavelknuipers

Verhalen van Lanklaarse verenigingen

ze knuipten niet alleen het zand,
maar ook een hechte gemeenschap.

De Zavelknuipers Een kleine geschiedenis GHK De Vreedsel Lanklaar Landduin Drieteutelberg Lanklaar Postkaart

Drieteutelberg, de hoge landduin

Oorsprong bijnaam

Het Ledebos

Door de toenemende bevolking in de achttiende eeuw, werd uit de bossen hoe langer hoe meer brandhout gehaald. En zo werd het uitgestrekte LEDEBOS verregaand gerooid. Ook al door de ‘kleine ijstijd’ uit de zeventiende eeuw (1660-1685) was er veel brandhout nodig geweest. Men had al aardig ingegrepen in het woud, dat eigenlijk alles moest leveren wat de mensen nodig hadden: timmerhout, balken, meubelhout en brandhout. Bovendien diende het bos nog als weideplaats voor de varkens die er eikels zochten en jonge scheuten of gras vraten.

Een bos van een bepaalde omvang kan voor dergelijk intensief gebruik maar instant gehouden worden als de gemeenschap die ervan  afhangt niet al te groot is. Anders moet de (trage) natuur het onherroepelijk afleggen tegen de mens. En het bos verdwijnt. Want de naam Lanklaar (lange laar, open plek in het bos) wijst op dergelijke gang van zaken.

Dit had gevolgen. Er ontstonden uitgestrekte heidevlakten met daarop berken, brem (beide gebruikt voor bezems) en jeneverbes waarvan de laatste restanten nog in As te vinden zijn. Op de heide graasden schapen en koeien, maaide men hei als strooisel voor in de stal, stak men plaggen hei en turf als brandmateriaal. Als dit weer te intensief gebeurde moest ook de heide het afleggen, zeker als er een strenge winter volgde op een fikse bosbrand in de zomer. 

Het knuipen van het zand

 Het landschap viel kaal en de wind had vrij spel met het fijne stuifzand: er ontstonden landduinen, zoals de Drieteutelberg, of de duinen in Opoeteren en Hechtel. Met de overheersende westenwinden is het gemakkelijk te begrijpen dat vooral bij droog zomerweer of vriesweer in de winter er echte zandstormen konden voorkomen. 

Daarover klaagde trouwens ook burgemeester Thomas Severijns, die de grote promotor in de streek was voor herbebossing. Dit werd trouwens ook door de centrale overheid gestimuleerd en zelfs zodanig dat de gemeenten hun eigendommen door de staat zouden onteigend zien als ze ze niet met bos beplantten. Naar zeggen en schrijven van burgemeester Thomas Severijns was de plaag van de zandverstuivingen erger dan de overstromingen van de Maas!
Omdat nu de omliggende dorpen dichter bij de Maas liggen en dus in het leemgebied van de Maasoverstromingen, lachten dorpelingen daar met de inwoners van Lanklaar, omdat zij zich druk maakten over de zandverstuivingen en de herbebossing. Vandaar de naam Zavelknuipers, naar het schijnt een uitvinding van de mensen van Leut en weldra door de andere naburen overgenomen.

Nochtans is de herbebossing een goed werk geweest dat later werd overgenomen door de mijn, voor het verzekeren van de voorraad mijnhout. Door het vastleggen van het zand kreeg de natuur weer armslag in het verdorde Kempisch gedeelte van onze gemeente. 

Het effect van de zandverstuivingen kunnen wij ons nog herinneren (zeker de mensen van de Oude Baan) toen bij het aanleggen en de nivellering van de industriezone die enorme zandplaat kwam bloot te liggen. Herhaaldelijk waaiden toen grote zandwolken over het kanaal en werd het zand afgezet in Lanklaar. .

Tekst uit De Vreedsel, jaargang 1981 nr. 1