Arnold Sauwen
geboren in 1857 in Stokkem - overleden in 1938 in Brasschaat
Poëzie geworteld in het Limburgs Landschap
Zijn poëzie is diep geworteld in het Limburgse landschap, maar overstijgt het regionale. Thema's als jeugd, natuur, verlies, eenzaamheid en herinnering geven zijn werk een algemeen menselijke betekenis.
Arnold Sauwen - leven en werk
Pieter G. Buckinx, Arnold Sauwen, in de reeks Monografieën over Vlaamse Letterkunde, Uitgeverij Helios, Antwerpen, 1967.
De dichter van de Maasvallei
In zijn poëzie vluchtte Arnold Sauwen telkens opnieuw terug naar het paradijs van zijn kinderjaren: de Limburgse Maasvallei.
Hij riep een wereld op die inmiddels tot het verleden behoort. Dat betekent echter niet dat hij een regionalistische dichter was. De sfeer van zijn poëzie is weliswaar uitgesproken Limburgs, maar de warme ondertoon is Vlaams en tegelijk algemeen-menselijk. Zijn werk werd dan ook ver buiten zijn eigen streek gewaardeerd.
Zijn vriend Emmanuel De Bom schetste zijn figuur als volgt:
‘De rijzige figuur van een gemoedelijk landedelman, voornaam, zwijgzaam en ingekeerd. Een stoere jager, een zuivere, door eenvoud bekorende persoonlijkheid, die zijn land weerspiegelt in haar trouwe aard.’
Zo is Arnold Sauwen de geschiedenis ingegaan: als de aristocratische Limburgse dichter die met jachthond en geweer door velden en bossen trok, maar ook als de dichter die in zijn latere jaren vele uren van eenzaamheid kende. Ondanks de slagen van het lot trok hij zich met discrete trots terug in zijn burg.
Jeugd in Stokkem
Arnold Sauwen werd geboren in Stokkem op 22 maart 1857. Hij groeide op bij zijn grootouders op de oude hoeve in het Molenveld, waar hij zijn kinderjaren doorbracht.
Omdat hij blijk gaf van een uitzonderlijke aanleg voor studie, vertrok hij in 1871, op veertienjarige leeftijd, naar Bekkevoort. Daar werd hij door zijn vroegere dorpsonderwijzer, meester Brants, voorbereid op het toelatingsexamen voor de Rijksnormaalschool.
In Bekkevoort ontmoette hij de Limburgse dichter J. Brouwers, die een diepe indruk naliet op de gevoelige jongeman.
In 1872 begon Sauwen zijn studies aan de Rijksnormaalschool in Lier. Hij studeerde er onder leiding van Domien Sleeckx, de ‘woordvoerder van het Vlaams realisme’, die zijn literaire talent aanmoedigde.
Onderwijzer en jonge dichter
Sauwen was achtereenvolgens onderwijzer in Essene in Brabant (1876), in Rekem (1878) en in Antwerpen (1880).
In Antwerpen was hij medestichter van de Kunstkring ‘Wees Uzelf’. Hij publiceerde er ook gedichten in de Nederlandse Dicht- en Kunsthalle.
In 1890 verscheen zijn eerste dichtbundel, Langs de Maas.
Zijn loopbaan in het onderwijs duurde slechts tien jaar. Na zijn huwelijk met Pauline Jehotte in 1886 begon hij een papierhandel, die hem een welgesteld bestaan bezorgde. Het echtpaar kreeg een zoon en een dochter.
Een eerste grote levensbreuk
Tot dan toe had Arnold Sauwen een zonnig en idyllisch leven geleid. Maar in 1890, kort na het verschijnen van zijn tweede bundel, Gedichten, werd hij getroffen door de dood van zijn zoontje.
Deze tragedie had een grote invloed op zijn schrijverschap. Zijn poëtische productie nam sterk af.
In 1908 publiceerde hij, op verzoek van de Vereniging van Vlaamse Letterkundigen, nog een bloemlezing uit het werk van Dautzenberg.
Pas meer dan twintig jaar later verscheen opnieuw een dichtbundel: De Stille Delling (1912).
Terug naar Limburg
Vier jaar eerder had Sauwen zijn handelszaak in Antwerpen opgegeven om zich opnieuw in zijn geboortestreek te vestigen. Hij ging in Lanklaar wonen, waar hij hoopte een rustig en zonnig bestaan te vinden.
Maar ook daar bleef het leven hem niet sparen.
De Eerste Wereldoorlog en vooral de dood van zijn vrouw in 1916 lieten diepe sporen na in zijn ziel. Hij noemde haar ‘de liefste der vrouwen’.
Deze innerlijke breuk klinkt sterk door in zijn bundel Uren van eenzaamheid uit1920.
De laatste jaren
Arnold Sauwen raakte financieel geruïneerd doordat hij zich borg had gesteld voor een familielid dat hij vergeefs van de ondergang probeerde te redden.
Hij ging vervolgens bij zijn jongste broer Louis in Dilsen wonen. Daar ontwaakte ‘de dichter’ opnieuw.
In 1924 verscheen De laatste Garven, gevolgd door de prozabundel Uit het Maasland in 1925.
In 1927, bij de herdenking van zijn tachtigste verjaardag door de Vereniging van Limburgse Schrijvers, ontving Sauwen het eerste, in leer gebonden exemplaar van zijn laatste dichtbundel, Avondschemer.
De oude dichter was zichtbaar ontroerd en kon bij de overhandiging zijn tranen niet bedwingen.
De zorgen waren hem echter niet bespaard gebleven. Hij had zich genoodzaakt gezien zijn geboortestreek te verlaten en ook zijn gezondheid ging achteruit.
Enkele maanden later, op 11 mei 1938, overleed Arnold Sauwen in Brasschaat, waar hij zich inmiddels had gevestigd.
Gerard Michiels, Arnold Sauwen, Heideland Hasselt, 1963.
De poëzie van Arnold Sauwen
In zijn omvangrijke poëtische oeuvre, dat ongeveer 450 gedichten omvat, kunnen twee belangrijke krachtvelden worden onderscheiden.
Allereerst is er zijn geliefde geboortegrond: de nooit genoeg bezongen Limburgse Maasvallei. Dit landschap is een blijvende aanwezigheid in zijn werk en stroomt als een constante herinnering door zijn poëzie.
Daarnaast spelen de seizoenen een belangrijke rol. Bij Sauwen dienen ze minder als eenvoudige aanduidingen van de tijd dan als een beeld voor de voortschrijdende levensstroom. De wisseling van lente, zomer, herfst en winter weerspiegelt de beweging van het menselijke leven: groei, bloei, verval en afscheid.
Een eigen dichterlijke stem
Sauwen beschikte over een eigen, aangeboren dichterlijke stem, met twee duidelijk herkenbare kanten.
Het eerste facet was een ongeneeslijke melancholie. Die kwam voort uit een diepe, wezenlijke eenzaamheid. Vanuit die eenzaamheid ontwikkelde hij een intens mededogen met alles wat lijdt en met iedere vorm van menselijke levensnood.
Zijn melancholie was daarom niet alleen verdriet om het eigen bestaan. Ze verbond hem juist met het lijden van anderen. De dichter voelde zich sterk betrokken bij de kwetsbaarheid en het verdriet die het menselijk leven kenmerken.
Het tweede facet was geen religieuze angst voor God of de eeuwigheid. Zijn diepe geloof gaf hem daarvoor juist voldoende zekerheid en vertrouwen.
Zijn angst had een andere oorsprong: het was een vrees voor menselijke ontoereikendheid. Sauwen vreesde het onvermogen van de mens om werkelijk mee te voelen met anderen, in een wereld waarin mensen vaak ongevoelig kunnen zijn voor elkaars nood.
Een blijvende plaats in de Vlaamse lyriek
Arnold Sauwen heeft Vlaanderen en de gehele Nederlandstalige gemeenschap een oeuvre van blijvende betekenis nagelaten.
Zijn werk behoort, naast dat van Van Langendonck, tot het beste van de Vlaamse lyriek die verbonden is met Van Nu en Straks.
Zijn poëzie verenigt de liefde voor het Limburgse landschap met universele menselijke thema’s als melancholie, eenzaamheid, mededogen, vergankelijkheid en geloof. Daardoor overstijgt zijn werk de grenzen van zijn geboorte streek en blijft het ook buiten het historische Limburg betekenisvol.
Uitgegeven werken
– 1882 – Langs de Maas, Schetsen uit Limburg. Gedichten van A. Sauwen, Uitgeverij 1ste druk: Drukkerij L. Dela Montagne, Antwerpen
– 1890 – Gedichten, Uitgeverij 1ste druk: Drukkerij L. Dela Montagne, Antwerpen
– 1908 – J.M. Dautzenberg. Bloemlezing met Levensbericht en Inleiding. Uitgeverij 1ste druk: De Vlaamsche Boekhandel, Brussel
– 1912 – De Stille Delling (dichtbundel), Uitgeverij 1ste druk: Vlaamsche boekhandel, Lodewijk Opdebeek, s.a. , Antwerpen.
– 1920 – Uren van eenzaamheid (dichtbundel), Uitgeverij 1ste druk: L. Opdebeek, Antwerpen
– 1924 – De laatste garven, (dichtbundel), Uitgeverij 1ste druk: Gust. Janssens, uitg., Antwerpen
– 1925 – Uit het Maasland, Novellistische schetsen (novellen), Uitgeverij 1ste druk: De Nederlandsche Boekhandel, Antwerpen
– 1929 – De Zingende Krekel (dichtbundel), Uitgeverij 1ste druk: L. Opdebeek, Uitgever, Antwerpen
– 1936 – Avondschemer (dichtbundel), Uitgeverij 1ste druk: Uitgave Rodestra, Luik
Postuum
– 1939 – Gedichten. Een keur ingeleid door Emmanuel De Bom, voor de eerste maal werd gepubliceerd: ‘Uit het verleden’, prozaschets, Uitgeversmij A. Manteau, Brussel
– 1963 – Gedichten (bloemlezing), Uitgeverij Heideland pvba
– 1982 – De Stille Delling (dichtbundel), heruitgave door Kunstkring Arnold Sauwen Stokkem
– 1982 – De Zingende Krekel (dichtbundel), heruitgave door Dilsen: Cultuurfonds voor Groot Limburg/ Stokkem Kunstkring Arnold Sauwen
Meer weten
Literatuur
Website
– https://schrijversgewijs.be/schrijvers/sauwen-arnold/
– Arnold Sauwen – auteur – dbnl (digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren)
Over Arnold Sauwen schreven o.m.:
– 1890-’91 – Prosper van Langendonck, Nederlandse Dicht- en Kunsthalle
– 1896 – Pol De Mont, Sedert Potgieter’s dood
– 1909 – Aran Burfs, Onze Dichters der Heimat
– 1912 – Em. De Bom, Arnold Sauwen’s ‘De Stille Delling’ Inleiding
– 1913 – Karel van den Oever, Kritische Opstellen
– 1925 – Lambrecht Lambrechts, De Limburgers in de Kunst
– 1927 – August van Cauwelaert, Dietsche Waranda en Belfort
– 1931 – Urbain van de Voorde, Critiek en Beschouwing
– 1934 – Dr R.F. Lissens, Het impressionisme in de Vlaamse Letterkunde
– 1938 – C. Godelaine, G. Michiels, Luc Indesteege, Jef Jansen en M. Rutten in het Arnold Sauwen-nummer van het maandschrift Limburg
– 1939 – Frans Ulrichs, Arnold Sauwen, de dichter uit de bonte Maasvallei
– 1955 – J. Droogmans, Verzamelde Opstellen
– 1963 – Gerard Michiels, Arnold Sauwen
– 1967 – Pieter G. Buckinx, Arnold Sauwen, reeks: Monografieën over Vlaamse Letterkunde 43
– 1997 – Jaak Bergers, Arnold Sauwen, Ranst: Vereniging van Limburgse Schrijvers, Limburgse monografieën van de Koninklijke Vereniging van Limburgse Schrijvers