Oude arm Zuid-Willemsvaart
Dit is erfgoed : een mooie ongepolijste plek waar mensen samenkomen, waar stilte en rust heerst en waar geschiedenis voelbaar aanwezig is, niet alleen in de architectuur maar ook in de natuur.
volgens de visie van Dirk De Wachter
Van Rigole Navigable tot drukke vaarweg ...
- Vanaf 1794 komt ons land voor een langere periode, tot 1815, onder het Franse juk. De plannen voor een Schelde-Maas-Rijn-verbinding komen op tafel. Le Grand Canal du Nord zou de Schelde met de Maas verbinden van Antwerpen via Lier en Weert tot Venlo.
Onder Napoleon wordt er vaart gezet achter de uitvoering van de werken. Eén van de grote moeilijkheden bij dit project is de watervoorziening van het 140 km lange Grand Canal du Nord. Alleen de Maas is daartoe in staat. Te Hocht bij Smeermaas blijkt de waterstand voldoende hoog te zijn om er een ‘prise d’eau’ door middel van een sluizenstelsel te bouwen en zo het Grand Canal du Nord op zijn hoogste punt te voeden.
Dat maakt dat er een tweede kanaal gegraven moet worden: van Hocht doorheen de Maaslandse dorpen tot Lozen. Deze ‘bevaarbare waterleiding’ wordt door de Fransen Rigole Nouricière of Rigole Navigable genoemd.
De Rigole Navigable is, zoals ze aangelegd wordt door de Fransen, in hoofdzaak een voedingskanaal van het Grand Canal du Nord. Toch is ze bevaarbaar voor kleinere schepen en houtvlotten. Nochtans heeft ze economisch niet zo’n groot belang. Er liggen immers geen grote handelscentra op haar traject tussen Hocht en Lozen-Bocholt.
- Tijdens het Nederlandse Bewind, na de val van Napoleon te Waterloo in 1815, ziet Willem I wel mogelijkheden in dit voormalig Frans waterbouwproject. Hij is sterk geïnteresseerd in een nieuwe ontplooiing van de Luikse staalindustrie (Cockerill). Het verlengen van het traject vanuit Hocht tot Maastricht, maakt het mogelijk Luikse staalproducten via de Maas en het verbeterde Franse kanaal, dat voortaan Zuid-Willemsvaart heet, naar het noorden te vervoeren.
Het kanaal wordt verdiept en verbreed tot Nederweert om dan verder te graven naar ’s Hertogenbosch. Voortaan is het kanaal toegankelijk voor schepen tot 450 ton.
De tocht Maastricht – ’s Hertogenbosch, die via de Maas minstens één tot twee weken in beslag neemt, kan men over de Zuid-Willemsvaart in een drietal dagen maken.
Vooral voor de handelslui uit de Akense en Luikse nijverheidsgebieden opent dit nieuwe perspectieven.
Maastricht krijgt een drukbezochte kanaalhaven. Berekeningen uit 1827 tonen aan dat in de maanden oktober tot december 3 105 schepen vanuit Maastricht de Zuid-Willemsvaart opvaren.
- De Belgische opstand van 1830 verstoort de bloeiende handelsactiviteiten. Vanaf oktober 1830 tot november 1833 wordt scheepvaart haast onmogelijk.
Generaal Dibbets, toenmalig bevelhebber en militair gouverneur in Maastricht laat de Maas afsluiten met als tweevoudig gevolg: de rivier wordt haast onbevaarbaar en de Zuid-Willemsvaart verliest haar watervoorziening. De Belgen besluiten de wateraftappingen van de Maas zelf in handen te nemen. Eind 1837 wordt de oorspronkelijke Franse prise d’eau te Hocht opnieuw in gebruik genomen.
... tot Groene Oase van rust
- In de loop van de jaren worden de binnenvaartschepen alsmaar groter, van 450 tot 600 ton. Het verkeer op het water neem toe, dagelijks varen tientallen schepen voorbij.
Een aanpassing van het kanaal is noodzakelijk: verbreding, bochten rechttrekken, nieuwe bruggen plaatsen of verhogen. Tussen 1930 en 1935 worden deze werken uitgevoerd. In Lanklaar wordt de scherpe bocht afgesneden.
De oude kanaalarm staat wel nog in verbinding met het nieuw gegraven deel. - Op 21 november 1941 slaat een bom een bres in de dijk, waardoor het gebied tussen de twee kanaalarmen onder water komt te staan. Er worden dammen opgeworpen om het gebied droog te pompen.
Na de oorlog worden de dammen niet verwijderd. Er wordt wel gezorgd voor stroming waardoor het water ververst wordt. Het water komt in Dilsen in het oude kanaal en stroomt weg via de Laarbeek in Lanklaar. - De oude arm is geëvolueerd tot een natuurgebied en een ecologische verbindingszone.
Te koesteren voor de volgende generatie.
De schilderachtige oude arm van de Zuid-Willemsvaart is een prachtig stukje natuur.
Het is een oase voor planten en dieren.
Niet alleen natuurliefhebbers, maar ook wandelaars en fietsers genieten hier van de rust.
Dit erfgoedlandschap vormt een groene long tussen het bedrijventerrein en de woonzone van ons dorp.
Groene recreatie voor de bewoners op wandelafstand.
De seizoenen glijden over deze oase van rust en schoonheid
“En zo… door mens en industrie afgedankt nam de natuur opnieuw bezit van deze waterweg, nu meer dan 150 jaar oud… De seizoenen glijden over deze oase van rust en schoonheid, elk met hun eigen charme en bekoorlijke herinneringen. De lente met zijn frisgroene kruiden en gewassen en de bruine ontluikende blaadjes aan de bomen. Als het leven onstuitbaar opstuwt uit de winterslaap, de vogels vol leven en drukte aan hun nieuw nestje bouwen of de jongen voeren in de meimaand. Hier en daar vlamt een gele brem tussen het groen van esdoorn of wilg of els en aan de rand van het water woelen de brasem- en karperwijfjes dat het water opspat? Ze zijn aan het kuitschieten en even worden we stil bij dit wonder van de natuur en de voortplanting op deze lauwe meiavond. Iets verder kwaakt een eend en dan is het stil tot plots een merel een roller opzet, en dan de nachtegaal… betovering en gevoel komt uit dat bruine keeltje, nu weer weemoedig kwelen, dan jubelend fluiten in een crescendo dat hemels wordt in een danklied voor de mooie dag die voorbij is!”
uit “Wandelend door Lanklaar” – 1979. Pentekeningen van Theo Leenders en Luc Millissen. Teksten van Lambert Peeters en Albert Peeters.
Meer weten
Literatuur