Felix Heidendal door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Huize De watersnip, villa van de familie Heidendal in Lanklaar
Huize De Watersnip Lanklaar
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Verzamelde gedichten
1998
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Verhalen voor kinderen De dikke, de magere en de domme, oude sprookjes opgetekend uit de mond van vader Taymans
Sprookjes uit de mond van vader Taymans
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Boek Felix Timmermans vertelt met tekeningen van Felix Timmermans
met tekeningen van Felix Timmermans
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Foto Felix Heidendal met echtgenote Emerentia Pauwels
Echtpaar Felix Heidendal en Emerentia Pauwels
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Tekst gedachtenisprentje Felix Heidendal
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Boek Het kind en zijn geluk, of gezinsstruktuur en opvoeding
1939
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Het leven van Conscience
1941
Felix Heidendal Door kunstenaarsogen GHK De Vreedsel Lanklaar Boek De graaf van het volk klokkenreeks Beyaert-Brugge
1958

Felix Heidendal

geboren in Arendonk in 1904 - overleden in Lanklaar in 1999

Onderwijzer, schrijver en heemkundige

een rijke en gevarieerde literaire loopbaan

Jan-Baptist Leo Felix Heidendal werd geboren in Arendonk op 12 augustus 1904. Hij overleed op 17 juni 1999 in Lanklaar. Als schrijver gebruikte hij soms het pseudoniem F. Waterhoef.

Heidendal was onderwijzer, onderwijsinspecteur, schrijver, dichter en heemkundige. Hij combineerde zijn professionele loopbaan met een indrukwekkende culturele en pedagogische activiteit. Zijn belangstelling ging vooral uit naar onderwijs, geschiedenis, heemkunde, literatuur en de jeugd.

Hij was bovendien een van de stichtende leden van GHK De Vreedsel.

In het voorjaar van 1993 beschreef Albert Vanheeswijck Felix Heidendal

Een leven in dienst van onderwijs en cultuur

In 1950 werd Felix Heidendal benoemd tot inspecteur van het lager onderwijs in het kanton Maaseik. Volgens W. Sangers, die over hem schreef in Maaslandse Sprokkelingen, was die benoeming ‘een zegen voor ons Maasland’.

Heidendal beschikte over een enorme werkkracht en een brede culturele belangstelling. Ook op latere leeftijd bleef hij actief, creatief en nieuwsgierig.

Naast zijn werk als onderwijzer en inspecteur zette hij zich in voor verschillende pedagogische initiatieven. Zo was hij medeoprichter van instellingen voor kinderen met een verstandelijke of lichamelijke beperking.

Ook binnen de heemkunde speelde hij een belangrijke rol. Hij was betrokken bij de heemkundige kringen van Maaseik, Lanklaar en Rijkevorsel.

Van de Antwerpse Kempen naar het Maasland

De liefde voor zijn omgeving vormde een belangrijke drijfveer in het leven van Heidendal.

Hij groeide op in de Antwerpse Kempen, waar hij de eerste helft van zijn leven doorbracht. Zijn eerste contacten met het Maasland dateren al uit zijn studietijd aan de Normaalschool in Maasmechelen, toen nog Mechelen-aan-de-Maas genoemd.

Een echte Maaslander werd hij pas na zijn benoeming tot inspecteur van het lager onderwijs in het kanton Maaseik in 1950. Daarna vestigde hij zich definitief in Lanklaar.
Daar, tussen de twee kanalen, vond hij zijn nieuwe thuis. Het groene landschap en de geschiedenis van de streek zouden een belangrijke plaats innemen in zijn verdere leven en werk.

Zijn drijfveren tot schrijven

Naast zijn onderwijsloopbaan ontwikkelde Heidendal zich tot een veelzijdig auteur. 

De eerste drijfveer was – zo niet uitsluitend, dan toch in hoofdzaak – de liefde voor zijn volk en in het bijzonder voor de jeugd. Onder ‘zijn volk’ verstond hij in de eerste plaats de mensen van zijn twee vaderlanden: de Antwerpse Kempen en het Maasland. 

De tweede, en wellicht nog sterkere, drijfveer van zijn inzet was zijn bekommernis om de jeugd. Vandaar ook dat het grootste deel van zijn literaire werk een uitgesproken opvoedkundige inslag heeft. Dat geldt niet alleen voor zijn expliciet pedagogische of didactisch geschriften, maar evenzeer voor zijn biografieën, zijn historische verhalen en zijn sprookjes.

Een schrijver met vele gezichten

Voor kinderen en jongeren schreef hij onder meer: biografieën van bekende Vlaamse schrijvers, historische verhalen en sprookjes en vertellingen.

Voor volwassenen publiceerde hij boeken, brochures en talrijke artikelen. Daarin behandelde hij uiteenlopende onderwerpen, vooral rond pedagogie, didactiek, geschiedenis en heemkunde.

Ook de poëzie kreeg een plaats in zijn oeuvre.

Zijn schrijverschap was daarmee net zo veelzijdig als zijn professionele en culturele activiteiten.

Schrijven voor de jeugd

De jeugd stond centraal in veel van Heidendals werk. Zijn literaire activiteiten waren dan ook vaak doordrongen van een duidelijke opvoedkundige gedachte.

Als biograaf voelde hij zich vooral aangetrokken tot de grote bezielers van het cultuurflamingantisme onder wie Hendrik Conscience, Guido Gezelle, Hugo Verriest, Albrecht Rodenbach en Felix Timmermans.

Heidendal benadrukte in hun levens vooral eigenschappen als trouw, idealisme en verbondenheid met hun volk, hun taal en hun voorvaderlijk geloof.. Zo wilde hij jonge lezers niet alleen informeren, maar hen ook voorbeelden en inspiratie bieden.

Ook zijn historische verhalen hadden vaak diezelfde bedoeling. Daarbij combineerde hij een grondige historische kennis met een uitzonderlijk vertellerstalent.

Kracht van het sprookje

Het hoeft ook niet te verwonderen dat hij zich als kindervriend aangetrokken voelde tot het sprookje, bij uitstek het pedagogische verhaalgenre. Het sprookje opent immers perspectieven op een wereld waarin de gerechtigheid uiteindelijk zegeviert, waarin misdeelden en uitgestotenen aan hun recht komen en waarin ten slotte alle tranen worden gedroogd.

In zijn sprookjes toont de auteur zich bovendien als stilist op zijn best: zijn verteltrant is bijzonder onderhoudend en boeiend, de toon levendig en vaak geestig.

Heemkunde als levenswerk

Heidendals belangstelling voor geschiedenis bleef niet beperkt tot boeken en verhalen. Hij verdiepte zich ook in de geschiedenis en het dagelijks leven van de streek.

Zijn heemkundige publicaties getuigen van een grote nauwkeurigheid en wetenschappelijke ernst. Hij verzamelde kennis over plaatsen, mensen, gebruiken en gebeurtenissen en droeg zo bij aan het bewaren van het regionale erfgoed.

Zijn werk vormt daarmee niet alleen een weerspiegeling van zijn eigen tijd, maar ook een waardevolle bron voor wie vandaag de geschiedenis van het Maasland en de Antwerpse Kempen wil begrijpen.

Een onvermoeibare persoonlijkheid

Om aan zijn rijke persoonlijkheid en zijn veelzijdige prestaties voldoende recht te laten wedervaren, zou men een boek moeten schrijven. 

Het zou bijvoorbeeld de moeite lonen dieper in te gaan op zijn historische en heemkundige werken en op de wetenschappelijke ernst waarmee hij zijn onderwerpen benaderde. Eveneens interessant zou een korte studie zijn van  zijn taalgebruik, dat nu eens sober en zakelijk is, dan weer weelderig en bewogen, en dat geregeld verrast door treffende beelden.

Hoe onvolledig deze bijdrage ook mag zijn, zij laat hopelijk toch deze conclusie toe. Felix Heidendal is een prominente vertegenwoordiger van een onderwijsgeneratie die door haar toewijding en idealisme een onschatbare bijdrage heeft geleverd aan de culturele verheffing van de jeugd, en die daarom onze blijvende bewondering en dankbaarheid verdient.

    Kinderlectuur (sprookjes)
    – Kozen knapt het op, en andere Kempense sprookjes, Van In Lier, s.d.
    – De Dikke, de Magere en de Domme, en andere Kempense sprookjes, Van In Lier, s.d.
    – Sprookjes van elk seizoen, s.l.,s.d.
    – Flieflodderke, s.l.,s.d.
    – Rond het turfvuur, Van In Lier, 1952
    – Sprookjes uit het land van de glazen bergen, Heideland Hasselt, 1953
    – De koningskoek, in: Oostland, juni 1979, nr 62, p. 27-29

    Jeugdlectuur:
    – Het leven van Guido Gezelle, 1912
    – Het leven van Hugo Verriest, 1934 en 1945
    – Het leven van Albrecht Rodenbach, 1937
    – Het leven van Hendrik Conscience, 1941
    – Felix Timmermans vertelt, 1948
      (verschenen in de Jeugdreeks Davidsfonds)
    – De lelie tussen de doornen, in: Jeugd in de Lente, Heideland Hasselt, 1954, p.84-89
    – De graaf van het volk, Beyaert Brugge, 1952 en 1958
    – Jan van Eyck, de schilder van de hertog, De Sikkel Antwerpen, 1958 (F. Heidendal en C. van Rode)

    Roman:
    – Jan Nolle’s vrome daden, Van Mierlo Turnhout, 1938

    Historische lectuur:
    – Rijkevorsel van vroeger tot heden, De Vlijt Antwerpen, 1938 en 1951
    – Maasland van vroeger tot op heden, Van In Lier, 1957
    – Sporen uit de voorhistorie in folkloristische kinderspelen, twee delen in Maaslandse Sprokkelingen, Nova Series Jansen Maaseik, februari en maart 1986 en mei 1987

    Educatieve lectuur:
    – Het kind en zijn geluk of gezinsstruktuur en opvoeding, Veritas Antwerpen, 1939
    – Ken uw kinderen. Handboek voor gezinsopvoeding, Beyaert Brugge, 1948
    – Edelkind, bedelkind, s.l., s.d.
    – Oefen-Mee, leerboek voor het derde en vierde leerjaar, Van In Lier, s.d. (F. Heidendal en A. Schreurs)
    – Die doet dat zo! Initiatieven voor de bewaarschool, de lagere school en het voortgezet onderwijs, drie delen Van In Lier, 1956 (F. Heidendal en H. Calsius)
    – Programma-Reform, gezien van uit het standpunt der lagere school, s.l., s.d.

    Brochures verschenen in de opvoedkundige reeks van het Christelijke Onderwijzers Verbond (COV):
    – Hoe bestudeer ik mijn dorp? , Pyck Torhout, 1939
    – Leidraad voor heemkunde, Van Coppenolle Torhout, 1940 en 1941
    – Moedertaal als denkschool, Van Coppenolle Torhout, 1946 (F. Waterhoef, pseudoniem F. Heidendal)
    – Stellen … een moeilijk vak, Sintubin Roeselare, 1948
    – Expressie en kreativiteit in opvoeding en onderwijs, Desiere Menen, 1959

    Artikels en recensies:
    – Talrijke bijdragen in culturele en pedagogische  tijdschriften en boekbesprekingen in de Jeugd- en Boekengids

    Poëzie:
    – Een tachtigtal gedichten: Verzamelde gedichten van Felix Heidendal, Lanklaar, 1998

    Meer weten 

    Literatuur

    Van heemkunde tot creativiteit. het traject van Felix Heidendal voor en na de Tweede Wereldoorlog. 
    Tijd-schrift jaargang 3 nr. 3/2023, Niet van gisteren. Heemkunde in theorie en praktijk.

    Theo Leenders - tekening en ets